Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Doris Lessing</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Doris_Lessing"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Doris_Lessing rootpage-Doris_Lessing skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Doris Lessing</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr">
<div class="infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large"><div class="entete icon auteur" style="background-color:#4C6099;color:#FFFFFF"><div>Doris Lessing<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r228712544">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .entete.auteur{background-image:url("./_mw_/Picto_infobox_auteur.png")}


/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style></div></div><div><div class="images" style="padding:2px 0"></div><div class="legend">Doris Lessing au Festival littéraire de <a href="Cologne" title="Cologne">Cologne</a> en <a href="2006" title="2006">2006</a>.</div></div><table><caption style="color:#FFFFFF;text-align:center;background-color:#4C6099">Biographie</caption><tbody><tr class=""><th scope="row">Naissance</th><td class=""><div>
<time class="nowrap date-lien bday" datetime="1919-10-22" data-sort-value="1919-10-22"><a href="22_octobre" title="22 octobre">22</a> <a href="Octobre_1919" title="Octobre 1919">octobre</a> <a href="1919_en_litt%C3%A9rature" title="1919 en littérature">1919</a></time><br><a href="Kermanshah" class="mw-redirect" title="Kermanshah">Kermanshah</a><br><span class="mw-image-border" typeof="mw:File"></span> Perse (actuel <a href="Iran" title="Iran">Iran</a>)</div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Décès</th><td class=""><div>
<time class="nowrap date-lien dday" datetime="2013-11-17" data-sort-value="2013-11-17"><a href="17_novembre" title="17 novembre">17</a> <a href="Novembre_2013" title="Novembre 2013">novembre</a> <a href="2013_en_litt%C3%A9rature" title="2013 en littérature">2013</a></time> (à 94&nbsp;ans)<br><a href="Londres" title="Londres">Londres</a>, <a href="Angleterre" title="Angleterre">Angleterre</a><br><span class="datasortkey nowrap" data-sort-value="Royaume uni"><span class="flagicon"><span class="mw-image-border noviewer" typeof="mw:File"></span> </span><a href="Royaume-Uni" title="Royaume-Uni">Royaume-Uni</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Sépulture</th><td class=""><div>
<span class="wd_p119"><a href="Cr%C3%A9matorium_de_Golders_Green" title="Crématorium de Golders Green">Crématorium de Golders Green</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Nom de naissance</th><td class=""><div>
Doris May Tayler</div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Surnom</th><td class=""><div>
Jane Somers</div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Pseudonyme</th><td class=""><div>
<span class="wd_p742">Jane Somers</span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Nationalité</th><td class=""><div>
<span class="wd_p27"><a href="Royaume-Uni" title="Royaume-Uni">britannique</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Formation</th><td class=""><div>
<span class="wd_p69">Dominican Convent High School <small>(<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Dominican_Convent_High_School,_Harare" class="extiw external" title="en:Dominican Convent High School, Harare"><span class="indicateur-langue" title="Article sur Wikipédia en anglais">en</span></a>)</small></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Activité</th><td class=""><div>
<a href="Roman_(litt%C3%A9rature)" title="Roman (littérature)">Romancière</a>, <a href="Po%C3%A8te" title="Poète">poète</a>, <a href="Dramaturge" title="Dramaturge">dramaturge</a></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Période d'activité</th><td class=""><div>
À partir de <span class="wd_p2031"><time datetime="1950" data-sort-value="1950" class="date-lien"><a href="1950" title="1950">1950</a></time></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Conjoint</th><td class=""><div>
<span class="wd_p26">Gottfried Lessing <small>(<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Gottfried_Lessing" class="extiw external" title="en:Gottfried Lessing"><span class="indicateur-langue" title="Article sur Wikipédia en anglais">en</span></a>)</small> <small>(de <time>1943</time> à <time>1949</time>)</small></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Parentèle</th><td class=""><div>
<span class="wd_p1038"><a href="Simon_Lessing" title="Simon Lessing">Simon Lessing</a> (neveu)</span></div></td></tr></tbody></table><table><caption style="color:#FFFFFF;text-align:center;background-color:#4C6099">Autres informations</caption><tbody><tr class=""><th scope="row">Membre de</th><td class=""><div>
<span class="wd_p463"><a href="Modern_Language_Association" title="Modern Language Association">Modern Language Association</a><br><a href="Royal_Society_of_Literature" title="Royal Society of Literature">Royal Society of Literature</a><br><a href="Acad%C3%A9mie_bavaroise_des_beaux-arts" title="Académie bavaroise des beaux-arts">Académie bavaroise des beaux-arts</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Mouvement</th><td class=""><div>
<a href="R%C3%A9alisme_(litt%C3%A9rature)" title="Réalisme (littérature)">Réalisme</a>, <a href="Postmodernisme" title="Postmodernisme">postmodernisme</a>, <a href="Soufisme" title="Soufisme">soufisme</a>, <a href="Occultisme" title="Occultisme">occultisme</a>, <a href="Scepticisme_(philosophie)" title="Scepticisme (philosophie)">scepticisme</a></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Genre artistique</th><td class=""><div>
<a href="Autobiographie" title="Autobiographie">Autobiographique</a>, dramatique, historique, politique, <a href="Roman_psychologique" title="Roman psychologique">psychologique</a>, mystique, <a href="Science-fiction" title="Science-fiction">science-fiction</a></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Site web</th><td class=""><div>
<span class="wd_p856"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.dorislessing.org">www.dorislessing.org</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Distinction</th><td class=""><div>
<a href="Prix_de_l'%C3%89tat_autrichien_pour_la_litt%C3%A9rature_europ%C3%A9enne" title="Prix de l'État autrichien pour la littérature européenne">Prix de l'État autrichien pour la littérature européenne</a><br><a href="Prix_M%C3%A9dicis_%C3%A9tranger" title="Prix Médicis étranger">Prix Médicis du roman étranger</a> pour <i><a href="Le_Carnet_d'or" title="Le Carnet d'or">Le Carnet d'or</a></i><br><a href="Prix_Mondello" title="Prix Mondello">Prix Mondello</a><br><a href="Prix_Prince_des_Asturies" class="mw-redirect" title="Prix Prince des Asturies">Prix Prince des Asturies</a><br><a href="Prix_Nobel_de_litt%C3%A9rature" title="Prix Nobel de littérature">Prix Nobel de littérature</a></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Archives conservées par</th><td class=""><div>
<span class="wd_p485">British Archive for Contemporary Writing <small>(<a href="https://www.wikidata.org/wiki/Q66123709" class="extiw external" title="d:Q66123709"><span class="indicateur-langue" title="Voir l'élément Wikidata correspondant">d</span></a>)</small><sup id="cite_ref-wikidata-6b65447feed87cf3351e2335f49b66188f3d4f13_1-0" class="reference"><a href="#cite_note-wikidata-6b65447feed87cf3351e2335f49b66188f3d4f13-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><br>Harry Ransom Center <small>(<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Harry_Ransom_Center" class="extiw external" title="en:Harry Ransom Center"><span class="indicateur-langue" title="Article sur Wikipédia en anglais">en</span></a>)</small> (MS-05373)<sup id="cite_ref-wikidata-8417d1d98c6310a5ea1d19025ac89025e0fdd3c3_2-0" class="reference"><a href="#cite_note-wikidata-8417d1d98c6310a5ea1d19025ac89025e0fdd3c3-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><br>University of East Anglia Archives <small>(<a href="https://www.wikidata.org/wiki/Q66123251" class="extiw external" title="d:Q66123251"><span class="indicateur-langue" title="Voir l'élément Wikidata correspondant">d</span></a>)</small> (DL)<sup id="cite_ref-wikidata-9a8c24c6a6c3b0b481beedcd8892d07c8794ddab_3-0" class="reference"><a href="#cite_note-wikidata-9a8c24c6a6c3b0b481beedcd8892d07c8794ddab-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></span></div></td></tr></tbody></table><table><caption style="color:#FFFFFF;text-align:center;background-color:#4C6099">Œuvres principales</caption><tbody><tr class=""><td class=""><div>
<ul><li><i><a href="Canopus_dans_Argo" title="Canopus dans Argo">Canopus dans Argos&nbsp;: Archives</a></i></li></ul></div></td></tr></tbody></table><div><div class="images" style="padding:2px 0"></div><div class="legend">Signature</div></div></div>
<p><b>Doris May Lessing</b>, née le <time class="nowrap date-lien bday" datetime="1919-10-22" data-sort-value="1919-10-22"><a href="22_octobre" title="22 octobre">22</a> <a href="Octobre_1919" title="Octobre 1919">octobre</a> <a href="1919_en_litt%C3%A9rature" title="1919 en littérature">1919</a></time> à <a href="Kermanshah" class="mw-redirect" title="Kermanshah">Kermanshah</a> (<a href="Iran" title="Iran">Iran</a>) et morte le <time class="nowrap dday" datetime="2013-11-17" data-sort-value="2013-11-17">17 novembre 2013</time> à <a href="Londres" title="Londres">Londres</a><sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, est une <a href="%C3%89crivain" title="Écrivain">écrivaine</a> <a href="Royaume-Uni" title="Royaume-Uni">britannique</a>. Le <a href="Prix_Nobel_de_litt%C3%A9rature" title="Prix Nobel de littérature">prix Nobel de littérature</a> en <a href="2007_en_litt%C3%A9rature" title="2007 en littérature">2007</a> a couronné <span class="citation">«&nbsp;la conteuse épique de l'expérience féminine qui, avec scepticisme, ardeur et une force visionnaire, scrute une civilisation divisée<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>&nbsp;»</span>.
</p><p>Célèbre dès son premier livre, <i>Vaincue par la brousse</i> (<a href="1950_en_litt%C3%A9rature" title="1950 en littérature">1950</a>), auteur d'une vingtaine de romans dont le best-seller international <i><a href="Le_Carnet_d'or" title="Le Carnet d'or">Le Carnet d'or</a></i> (<a href="1962_en_litt%C3%A9rature" title="1962 en littérature">1962</a>), elle est très vite apparue comme une femme de lettres engagée et <a href="Militantisme" title="Militantisme">militante</a>, notamment pour les causes <a href="Marxiste" class="mw-redirect" title="Marxiste">marxiste</a>, <a href="Anticolonialiste" class="mw-redirect" title="Anticolonialiste">anticolonialiste</a> et anti-<a href="Apartheid_en_Afrique_du_Sud" class="mw-redirect" title="Apartheid en Afrique du Sud">apartheid</a>. Elle a aussi été associée au combat des <a href="F%C3%A9ministe" class="mw-redirect" title="Féministe">féministes</a> sans l'avoir revendiqué ou désiré.
</p><p>L'œuvre de Doris Lessing est polymorphe<sup id="cite_ref-AS_6-0" class="reference"><a href="#cite_note-AS-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Profondément <a href="Autobiographie" title="Autobiographie">autobiographique</a>, elle s'inspire notamment de son expérience africaine, de ses années de jeunesse et de ses engagements sociaux ou politiques. Son style <a href="Roman_(litt%C3%A9rature)" title="Roman (littérature)">romanesque</a>, <a href="%C3%89pop%C3%A9e" title="Épopée">épique</a>, <a href="R%C3%A9alisme_(litt%C3%A9rature)" title="Réalisme (littérature)">réaliste</a> et <a href="Lyrisme" title="Lyrisme">lyrique</a> lui a permis d'aborder différents thèmes tels que les conflits de cultures, les injustices raciales et ethniques, la contradiction entre la conscience individuelle et le bien commun, la violence entre les êtres et les classes, le déracinement ou encore l'enfance<sup id="cite_ref-AS_6-1" class="reference"><a href="#cite_note-AS-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Très appréciée pour sa diversité et son éclectisme, l'auteur a signé des romans documentaires, des témoignages, des fictions visionnaires, des ouvrages de <a href="Science-fiction" title="Science-fiction">science-fiction</a> (<i><a href="Shikasta" title="Shikasta">Shikasta</a></i> en <a href="1981_en_litt%C3%A9rature" title="1981 en littérature">1981</a>) et des <a href="Roman_psychologique" title="Roman psychologique">romans psychologiques</a> (<i>L'Été avant la nuit</i>)<sup id="cite_ref-AS_6-2" class="reference"><a href="#cite_note-AS-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Elle a même un temps évolué vers l'<a href="%C3%89sot%C3%A9risme" title="Ésotérisme">ésotérisme</a> et la <a href="Parapsychologie" title="Parapsychologie">parapsychologie</a> avec <i>Descente aux enfers</i> (<a href="1971_en_litt%C3%A9rature" title="1971 en littérature">1971</a>).
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Biographie">Biographie</h2></div>
<p>Doris May Tayler est née en <a href="Empire_perse" title="Empire perse">Perse</a> (l'<a href="Iran" title="Iran">Iran</a> actuel) en 1919. Son père, employé de banque, est grièvement blessé lors de la <a href="Premi%C3%A8re_Guerre_mondiale" title="Première Guerre mondiale">Première Guerre mondiale</a> et se voit amputé d'une jambe. Sa mère, infirmière d'origine irlando-écossaise, y a perdu l’homme qu’elle aimait<sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-Corty2013_8-0" class="reference"><a href="#cite_note-Corty2013-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Recrutée sur le front de la <a href="Grande_Guerre" class="mw-redirect" title="Grande Guerre">Grande Guerre</a>, sa mère rencontre son père en le soignant<sup id="cite_ref-Corty2013_8-1" class="reference"><a href="#cite_note-Corty2013-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Plus tard, Doris Lessing racontera l'histoire de ses parents dans <i>Alfred et Emily</i><sup id="cite_ref-Corty2013_8-2" class="reference"><a href="#cite_note-Corty2013-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Elle n’a que six ans lorsque sa famille s’installe, en 1925, en <a href="Rhod%C3%A9sie_du_Sud" title="Rhodésie du Sud">Rhodésie du Sud</a> (alors <a href="Empire_britannique" title="Empire britannique">colonie</a> britannique) dans l'espoir de faire fortune grâce à la culture du <a href="Ma%C3%AFs" title="Maïs">maïs</a>, du <a href="Tabac" title="Tabac">tabac</a> et des <a href="C%C3%A9r%C3%A9ale" title="Céréale">céréales</a> puis en cherchant de l'or<sup id="cite_ref-Corty2013_8-3" class="reference"><a href="#cite_note-Corty2013-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Les Tayler supportent mal la dureté du climat et la jeune Doris est tour à tour atteinte de <a href="Malaria" class="mw-redirect" title="Malaria">malaria</a> et de <a href="Dysenterie" title="Dysenterie">dysenterie</a> en raison des attaques de moustiques<sup id="cite_ref-Corty2013_8-4" class="reference"><a href="#cite_note-Corty2013-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Pensionnaire d'un institut <a href="Catholicisme" title="Catholicisme">catholique</a> tenu par des religieuses qu'elle supporte mal, elle est en opposition constante avec sa mère, <a href="Protestantisme" title="Protestantisme">protestante</a><sup id="cite_ref-Corty2013_8-5" class="reference"><a href="#cite_note-Corty2013-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Elle quitte définitivement l'école à 15 ans, travaillant en tant que jeune fille au pair puis plus tard, à 18 ans, comme standardiste à <a href="Harare" title="Harare">Salisbury</a> (l'ancienne capitale de la Rhodésie du Sud). Revenue un temps à la ferme parentale, elle se passionne pour la littérature et se plonge dans la lecture de plusieurs grands classiques du <a href="XIXe_si%C3%A8cle" title="XIXe siècle"><abbr class="abbr" title="19ᵉ siècle"><span class="romain">XIX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr>&nbsp;siècle</a> qui influenceront sa création littéraire&nbsp;: <a href="L%C3%A9on_Tolsto%C3%AF" title="Léon Tolstoï">Léon Tolstoï</a>, <a href="Stendhal" title="Stendhal">Stendhal</a>, <a href="Fedor_Dosto%C3%AFevski" class="mw-redirect" title="Fedor Dostoïevski">Fedor Dostoïevski</a> ou encore <a href="Honor%C3%A9_de_Balzac" title="Honoré de Balzac">Honoré de Balzac</a><sup id="cite_ref-Universalis_9-0" class="reference"><a href="#cite_note-Universalis-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Elle lit également avec intérêt <a href="Marcel_Proust" title="Marcel Proust">Marcel Proust</a> et <a href="Virginia_Woolf" title="Virginia Woolf">Virginia Woolf</a><sup id="cite_ref-Corty2013_8-6" class="reference"><a href="#cite_note-Corty2013-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>En 1938, elle commence à écrire des romans<sup id="cite_ref-Universalis_9-1" class="reference"><a href="#cite_note-Universalis-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> tout en exerçant plusieurs emplois pour gagner sa vie. Elle rédige également de courts récits et des nouvelles, arrivant à en vendre deux à des magazines sud-africains.
</p><p>À dix-neuf ans, l'année suivante, elle se marie avec un fonctionnaire&nbsp;: Frank Wisdom, avec lequel elle aura deux enfants, John et Jean. Elle le quitte en 1943 en lui laissant la garde de leurs enfants, après avoir rencontré lors d'une réunion de sympathisants marxistes, un citoyen allemand, <a href="Communiste" class="mw-redirect" title="Communiste">communiste</a> et <a href="Juif" class="mw-redirect" title="Juif">juif</a> exilé&nbsp;: Gottfried Lessing, qu'elle épouse en secondes noces en 1945. En 1947, le couple donne naissance à un fils, Peter<sup id="cite_ref-AS_6-3" class="reference"><a href="#cite_note-AS-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Elle en <a href="Divorce" title="Divorce">divorce</a> et il retourne vivre en Allemagne de l'Est. Après son assassinat en 1979 en <a href="Ouganda" title="Ouganda">Ouganda</a>, elle découvrit qu'il avait été sans doute un agent du <a href="KGB" title="KGB">KGB</a><sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Elle part pour <a href="Londres" title="Londres">Londres</a> en 1949 avec son fils et le manuscrit de <i>Vaincue par la brousse</i> (<i>The Grass is singing</i>) dans ses bagages, accepté par le premier éditeur auquel elle s'adresse. L'ouvrage évoque la relation entre la femme d’un fermier blanc et un domestique noir<sup id="cite_ref-AS_6-4" class="reference"><a href="#cite_note-AS-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Le succès du livre, publié en <a href="1950_en_litt%C3%A9rature" title="1950 en littérature">1950</a>, lui permet de renoncer à un emploi de secrétaire trouvé pour subvenir à ses besoins<sup id="cite_ref-Universalis_9-2" class="reference"><a href="#cite_note-Universalis-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. En <a href="1951_en_litt%C3%A9rature" title="1951 en littérature">1951</a>, elle fait paraître un recueil de nouvelles tirées de son expérience africaine&nbsp;: <i>Nouvelles africaines</i> (<i>This was the Old Chief's Country</i>) suivie par un cycle de cinq ouvrages d'inspiration autobiographique, publiés entre <a href="1952_en_litt%C3%A9rature" title="1952 en littérature">1952</a> et <a href="1969_en_litt%C3%A9rature" title="1969 en littérature">1969</a> et regroupés sous le titre <i>Les Enfants de la violence</i> (<i>The Children of Violence</i>). Cette vaste fresque romanesque, désillusionnée et fataliste, se conçoit comme un immense «&nbsp;<a href="Bildungsroman" class="mw-redirect" title="Bildungsroman">Bildungsroman</a>&nbsp;». Elle narre la quête d'identité du double littéraire de l'auteur, Martha Quest, qui de l'Afrique à l'Angleterre observe les ravages causés par le système colonial sur les relations entre les Noirs et les Blancs puis les conséquences de son effondrement<sup id="cite_ref-AS_6-5" class="reference"><a href="#cite_note-AS-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Par ailleurs, ces récits traitent de l'éveil d'une conscience déçue, de la situation de la femme et de la condition de l'artiste au <a href="XXe_si%C3%A8cle" title="XXe siècle"><abbr class="abbr" title="20ᵉ siècle"><span class="romain">XX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr>&nbsp;siècle</a><sup id="cite_ref-AS_6-6" class="reference"><a href="#cite_note-AS-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Lessing est alors rapprochée des grands auteurs <a href="R%C3%A9alisme_(litt%C3%A9rature)" title="Réalisme (littérature)">réalistes</a> du <a href="XIXe_si%C3%A8cle" title="XIXe siècle"><abbr class="abbr" title="19ᵉ siècle"><span class="romain">XIX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr>&nbsp;siècle</a> pour la profondeur de son étude psychologique et la densité de son observation sociale<sup id="cite_ref-Universalis_9-3" class="reference"><a href="#cite_note-Universalis-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Comme beaucoup d'intellectuels, d'artistes et d'écrivains britanniques de sa génération, Lessing a été politiquement engagée et active à gauche. En 1952, elle adhère au <a href="Parti_communiste_de_Grande-Bretagne" title="Parti communiste de Grande-Bretagne">Parti communiste</a> qu'elle quitte quatre ans plus tard à la suite de l'intervention des chars soviétiques à <a href="Budapest" title="Budapest">Budapest</a> et après le <a href="XXe_congr%C3%A8s_du_Parti_communiste_de_l'Union_sovi%C3%A9tique" title="XXe congrès du Parti communiste de l'Union soviétique"><abbr class="abbr" title="20ᵉ siècle"><span class="romain">XX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> congrès</a><sup id="cite_ref-Universalis_9-4" class="reference"><a href="#cite_note-Universalis-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ses désillusions politiques se lisent dans <i>Retreat to innocence</i> (1956) et surtout <i><a href="Le_Carnet_d'or" title="Le Carnet d'or">Le Carnet d'or</a></i> (<i>The Golden Notebook</i>, <a href="1962_en_litt%C3%A9rature" title="1962 en littérature">1962</a>), reconnu aujourd'hui comme son chef-d'œuvre. Elle y revient sur les différentes phases de son espoir révolutionnaire déçu. Par l'évocation qu'il fait de la condition de la femme, de sa psychologie, de ses engagements, de ses états affectifs, de ses désirs et de ses élans intimes, <i><a href="Le_Carnet_d'or" title="Le Carnet d'or">Le Carnet d'or</a></i> fait de l'écrivaine une <a href="Ic%C3%B4ne_culturelle" title="Icône culturelle">icône</a> du <a href="F%C3%A9minisme" title="Féminisme">féminisme</a> mondial comparable à <a href="Simone_de_Beauvoir" title="Simone de Beauvoir">Simone de Beauvoir</a> sans qu'elle «&nbsp;l’ait jamais voulu&nbsp;»<sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Cette œuvre se compose d'un court roman conventionnel ainsi que de quatre carnets de notes et de réflexions sur certains thèmes assimilés à une couleur différente&nbsp;: noir pour la littérature, rouge pour la politique, jaune pour la vie privée et bleu pour l'introspection<sup id="cite_ref-Mag_lit_12-0" class="reference"><a href="#cite_note-Mag_lit-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-Savigneau2013_13-0" class="reference"><a href="#cite_note-Savigneau2013-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Assemblés, ils forment le «&nbsp;carnet d'or&nbsp;» du titre dans lequel la narratrice circonscrit tous leurs thèmes et tente de faire la synthèse impossible de sa vie<sup id="cite_ref-Savigneau2013_13-1" class="reference"><a href="#cite_note-Savigneau2013-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-Corty2013_8-7" class="reference"><a href="#cite_note-Corty2013-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. À la croisée des genres, l'ouvrage se dote d'une structure narrative originale, mêlant l'héritage <a href="R%C3%A9alisme_(litt%C3%A9rature)" title="Réalisme (littérature)">réaliste</a> des grands romans du <a href="XIXe_si%C3%A8cle" title="XIXe siècle"><abbr class="abbr" title="19ᵉ siècle"><span class="romain">XIX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr>&nbsp;siècle</a> à des techniques littéraires <a href="Postmodernisme_(litt%C3%A9rature)" class="mw-redirect" title="Postmodernisme (littérature)">post-modernes</a> (récit éclaté, composition stylistique sophistiquée, <a href="Collage_(art)" title="Collage (art)">collage</a>, <a href="Mise_en_abyme" title="Mise en abyme">mise en abyme</a>, <a href="M%C3%A9tafiction" title="Métafiction">métafiction</a> et jeu du roman dans le roman, digressions verbales, considérations du créateur sur son œuvre...)<sup id="cite_ref-Mag_lit_12-1" class="reference"><a href="#cite_note-Mag_lit-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. En mêlant indistinctement <a href="Journal_intime" title="Journal intime">journal intime</a>, extraits de presse et télégrammes dans ses cinq carnets, le texte, morcelé, fait de sa protagoniste Anna Wulf un personnage changeant et insaisissable<sup id="cite_ref-AS_6-7" class="reference"><a href="#cite_note-AS-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>En 1956, après un séjour dans la <a href="F%C3%A9d%C3%A9ration_de_Rhod%C3%A9sie_et_du_Nyassaland" title="Fédération de Rhodésie et du Nyassaland">Fédération de Rhodésie et du Nyassaland</a> où elle interroge comme journaliste le premier ministre sud-rhodésien <a href="Garfield_Todd" title="Garfield Todd">Garfield Todd</a> et le premier ministre fédéral <a href="Godfrey_Huggins" title="Godfrey Huggins">Godfrey Huggins</a>, elle est finalement interdite de séjour dans toute la fédération et en <a href="Afrique_du_Sud" title="Afrique du Sud">Afrique du Sud</a><sup id="cite_ref-Rires_d_1993_14-0" class="reference"><a href="#cite_note-Rires_d_1993-14"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p><i>Descente aux enfers</i> (<i>Briefing for a descent into Hell</i>, <a href="1971_en_litt%C3%A9rature" title="1971 en littérature">1971</a>) annonce une nouvelle orientation dans la carrière de Lessing qui abandonne le genre du témoignage autobiographique pour approcher les rives d'une littérature visionnaire. La romancière y appréhende la notion de foi et les arcanes de la <a href="Psych%C3%A9_(psychologie)" title="Psyché (psychologie)">psyché</a>. Porté par un imaginaire sombre, teinté d'<a href="Occultisme" title="Occultisme">occultisme</a> et de <a href="Mysticisme" class="mw-redirect" title="Mysticisme">mysticisme</a>, l'ouvrage se penche sur le <a href="Soufisme" title="Soufisme">soufisme</a>, courant religieux que l'auteur avait commencé à étudier dans les <a href="Ann%C3%A9es_1960" title="Années 1960">années 1960</a>. Dans ce roman, Lessing s'éloigne du monde réel pour explorer l'univers mental d'un homme souffrant d'amnésie, Charles Watkins. Le récit ouvre une vaste interrogation sur le devenir de l'humanité et l'avenir de la planète. Ce questionnement amène logiquement l'écrivaine à la <a href="Science-fiction" title="Science-fiction">science-fiction</a>, explorant le thème de la survie et du futur terrestre dans <i><a href="Shikasta" title="Shikasta">Shikasta</a></i> et les quatre volumes qui lui font suite, regroupés sous le titre <i><a href="Canopus_dans_Argo" title="Canopus dans Argo">Canopus dans Argos&nbsp;: Archives</a></i> (<i>Canopus in Argos&nbsp;: Archives</i>, <a href="1979_en_litt%C3%A9rature" title="1979 en littérature">1979</a>-<a href="1980_en_litt%C3%A9rature" title="1980 en littérature">1980</a>).
</p><p>En <a href="1983_en_litt%C3%A9rature" title="1983 en littérature">1983</a> et en <a href="1984_en_litt%C3%A9rature" title="1984 en littérature">1984</a>, en signe de protestation face au sort réservé aux jeunes écrivains, elle se livre à une supercherie littéraire, publiant sous le pseudonyme de Jane Somers deux romans qui se voient refusés par son éditeur habituel&nbsp;: <i>Journal d'une voisine</i> (<i>Diary of a Good Neighbour</i>) et <i>Si la vieillesse pouvait</i> (<i>If the Old Could</i>), centrés sur les problèmes de la vieillesse, la solitude, la nostalgie, la maladie et la mort. Tous deux marquent son retour au <a href="R%C3%A9alisme_(litt%C3%A9rature)" title="Réalisme (littérature)">réalisme</a>, confirmé un an plus tard par <i>La Terroriste</i> (<a href="1985_en_litt%C3%A9rature" title="1985 en littérature">1985</a>), qui narre la dérive suicidaire de jeunes révolutionnaires<sup id="cite_ref-Savigneau2013_13-2" class="reference"><a href="#cite_note-Savigneau2013-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-15" class="reference"><a href="#cite_note-15"><span class="cite-bracket">[</span>15<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p><i>Le Cinquième Enfant</i> (<i>The Fifth Child</i>, <a href="1988_en_litt%C3%A9rature" title="1988 en littérature">1988</a>) se veut une critique voilée de la société contemporaine&nbsp;: au sein d'une famille dite «&nbsp;normale&nbsp;», constituée d'un couple qui s'aime et a déjà quatre enfants, naît un nouveau bambin terriblement violent. La famille est alors tiraillée entre attachement et répulsion pour ce rejeton. La fin du livre —&nbsp;incertaine&nbsp;— est comme une interrogation ouverte sur le devenir de la violence dans nos sociétés<sup id="cite_ref-AS_6-8" class="reference"><a href="#cite_note-AS-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>En 1982, 1988 et 1991, Lessing est revenue en Rhodésie du Sud, devenue l'actuel <a href="Zimbabwe" title="Zimbabwe">Zimbabwe</a>. Lors de son premier voyage, elle retrouve son frère avant que celui-ci n'émigre définitivement en <a href="Afrique_du_Sud" title="Afrique du Sud">Afrique du Sud</a><sup id="cite_ref-Rires_d_1993_14-1" class="reference"><a href="#cite_note-Rires_d_1993-14"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
En 1995, elle constate la dégradation de la situation sociale du pays, mais fait encore confiance au président <a href="Robert_Mugabe" title="Robert Mugabe">Robert Mugabe</a>. En 1995, âgée de 76 ans, elle visite l'<a href="Afrique_du_Sud" title="Afrique du Sud">Afrique du Sud</a> afin de voir sa fille, ses petits-enfants et de promouvoir son autobiographie. Au début des <a href="Ann%C3%A9es_2000" title="Années 2000">années 2000</a>, elle s'en prend pour la première fois brutalement au régime de Mugabe. Elle est alors de nouveau déclarée «&nbsp;indésirable&nbsp;» au Zimbabwe.
</p><p>En <a href="2001" title="2001">2001</a>, lors d'une conférence au Festival du Livre d'<a href="%C3%89dimbourg" title="Édimbourg">Édimbourg</a>, elle se livre à une violente charge contre les féministes qui l'avaient pourtant célébrée des années plus tôt. Elle les qualifie de <span class="citation">«&nbsp;femmes devenues horribles avec les hommes&nbsp;»</span><sup id="cite_ref-16" class="reference"><a href="#cite_note-16"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ainsi, selon elle <span class="citation">«&nbsp;après avoir fait une révolution, beaucoup de femmes se sont fourvoyées, n'ont en fait rien compris. Par dogmatisme. Par absence d'analyse historique. Par renoncement à la pensée. Par manque dramatique d'humour&nbsp;»</span><sup id="cite_ref-17" class="reference"><a href="#cite_note-17"><span class="cite-bracket">[</span>17<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Auteur d'une œuvre considérable de près d'une soixantaine de titres comprenant des romans, des nouvelles, des pièces de théâtre, des poèmes, des essais, des récits autobiographiques et des témoignages, Doris Lessing fascine autant par la variété des sujets qu'elle aborde que par la diversité des genres dans lesquels elle s'illustre. L'écrivaine a toujours refusé de se laisser enfermer dans des carcans intellectuels ou politiques et occupe une place de premier ordre dans la littérature britannique contemporaine où elle apparaît comme le témoin privilégié de son époque. Instance morale de son vivant, elle pointe du doigt la société actuelle et scrute sans relâche ses excès, ses dysfonctionnements et ses dérives aussi bien éthiques et idéologiques que politiques<sup id="cite_ref-Savigneau2013_13-3" class="reference"><a href="#cite_note-Savigneau2013-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Le <time class="nowrap" datetime="2007-10-11" data-sort-value="2007-10-11">11 octobre 2007</time>, elle se voit attribuer, à presque 88 ans, le <a href="Prix_Nobel_de_litt%C3%A9rature" title="Prix Nobel de littérature">prix Nobel de littérature</a>. Elle devient ainsi la onzième femme et l'écrivain le plus âgé à recevoir cet honneur<sup id="cite_ref-Savigneau2013_13-4" class="reference"><a href="#cite_note-Savigneau2013-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Souvent citée, depuis les <a href="Ann%C3%A9es_1970" title="Années 1970">années 1970</a>, sur les listes de l'<a href="Acad%C3%A9mie_su%C3%A9doise" title="Académie suédoise">Académie suédoise</a> où elle faisait figure de favorite avant d'en disparaître, Doris Lessing faisait ses courses au moment de l'annonce de son couronnement et fut prévenue par la masse de journalistes qui s'était ameutée devant son domicile<sup id="cite_ref-Savigneau2013_13-5" class="reference"><a href="#cite_note-Savigneau2013-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Elle a alors immédiatement comparé la récompense à une «&nbsp;quinte flush&nbsp;» puis a fait preuve d'humour en déclarant&nbsp;: <span class="citation">«&nbsp;Ils ont pensé, là-bas les Suédois&nbsp;: celle-là a dépassé la date de péremption, elle n'en a plus pour longtemps. Allez, on peut le lui donner&nbsp;!&nbsp;»</span><sup id="cite_ref-Savigneau2013_13-6" class="reference"><a href="#cite_note-Savigneau2013-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-18" class="reference"><a href="#cite_note-18"><span class="cite-bracket">[</span>18<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Le secrétaire perpétuel de l'Académie de Stockholm a expliqué en parallèle&nbsp;: <span class="citation">«&nbsp;Elle est un sujet de débats entre nous depuis un certain temps et aujourd'hui c'était le bon moment. Je pense pouvoir dire que dans toute l'histoire du prix, c'est la décision qui a été la plus soigneusement pesée.&nbsp;»</span><sup id="cite_ref-Savigneau2013_13-7" class="reference"><a href="#cite_note-Savigneau2013-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Quelques jours plus tard, Lessing présente son prix comme une «&nbsp;malédiction&nbsp;»&nbsp;: <span class="citation">«&nbsp;Tout ce que je fais depuis, c'est donner des interviews et me faire prendre en photo.&nbsp;»</span><sup id="cite_ref-19" class="reference"><a href="#cite_note-19"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Peu de temps après, elle crée une polémique en déclarant à <i><a href="El_Pais" class="mw-redirect" title="El Pais">El Pais</a></i> au sujet des <a href="Attentats_du_11_septembre_2001" title="Attentats du 11 septembre 2001">attentats du 11 septembre 2001</a>&nbsp;: <span class="citation">«&nbsp;Ça a été terrible, mais si on se repasse l'histoire de l'<a href="Arm%C3%A9e_r%C3%A9publicaine_irlandaise" title="Armée républicaine irlandaise">IRA</a>, ce qui est arrivé aux <a href="%C3%89tats-Unis" title="États-Unis">États-Unis</a> n'a pas été aussi terrible que ça.&nbsp;»</span><sup id="cite_ref-Corty2013_8-8" class="reference"><a href="#cite_note-Corty2013-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Pour raison de santé, l'autrice ne se rend pas en <a href="Su%C3%A8de" title="Suède">Suède</a> pour recevoir le Nobel mais enregistre une vidéo de remerciements dans laquelle elle définit l'importance du livre et la place des conteurs dans la civilisation et les sociétés modernes qu'elle estime être les <span class="citation">«&nbsp;championnes de l'ironie et du cynisme.&nbsp;»</span><sup id="cite_ref-Corty2013_8-9" class="reference"><a href="#cite_note-Corty2013-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Le <time class="nowrap" datetime="2013-11-17" data-sort-value="2013-11-17">17 novembre 2013</time>, l'agent littéraire et ami de Doris Lessing, Jonathan Clowes, annonce publiquement son décès, à <a href="Londres" title="Londres">Londres</a>, à l'âge de 94 ans<sup id="cite_ref-20" class="reference"><a href="#cite_note-20"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Distinctions">Distinctions</h2></div>
<ul><li><a href="Prix_Somerset-Maugham" title="Prix Somerset-Maugham">Prix Somerset-Maugham</a> (1954)</li>
<li><a href="Prix_M%C3%A9dicis" title="Prix Médicis">Prix Médicis étranger</a> pour son roman <i>Le Carnet d'Or</i> (1976)</li>
<li>Österreichischer Staatspreis für Europäische Literatur (1981)</li>
<li>Prix Shakespeare de la <a href="Fondation_Alfred-Toepfer" title="Fondation Alfred-Toepfer">Fondation Alfred-Toepfer</a>, Hambourg (1982)</li>
<li><a href="WH_Smith_Literary_Award" class="mw-redirect" title="WH Smith Literary Award">WH Smith Literary Award</a> (1986)</li>
<li>Palermo Prize (1987)</li>
<li>Premio Internazionale Mondello (1987)</li>
<li>Premio Grinzane Cavour (1989)</li>
<li><a href="James_Tait_Black_Memorial_Prize" class="mw-redirect" title="James Tait Black Memorial Prize">James Tait Black Memorial Book Prize</a> (1995)</li>
<li><a href="Los_Angeles_Times_Book_Prize" title="Los Angeles Times Book Prize">Los Angeles Times Book Prize</a> (1995)</li>
<li>Premio Internacional Catalunya (1999)</li>
<li>David Cohen British Literary Prize (2001)</li>
<li>Companion of Honour from the <a href="Royal_Society_of_Literature" title="Royal Society of Literature">Royal Society of Literature</a> (2001)</li>
<li><a href="Prix_Princesse_des_Asturies" title="Prix Princesse des Asturies">Prix Princesse des Asturies</a> (2001)</li>
<li>S.T. Dupont Golden PEN Award (2002)</li>
<li><a href="Prix_Nobel_de_litt%C3%A9rature" title="Prix Nobel de littérature">Prix Nobel de littérature</a> (2007)</li>
<li>Membre de l'<a href="Ordre_des_compagnons_d'honneur" title="Ordre des compagnons d'honneur">Ordre des compagnons d'honneur</a> (CH - 2000)<sup id="cite_ref-21" class="reference"><a href="#cite_note-21"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li>Officier de l'<a href="Ordre_de_l'Empire_britannique" title="Ordre de l'Empire britannique">Ordre de l'Empire britannique</a> (OBE)</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Hommages">Hommages</h2></div>
<p>Doris Lessing est mentionnée sur le socle de l'installation de l'artiste féministe <a href="Judy_Chicago" title="Judy Chicago">Judy Chicago</a> <i><a href="The_Dinner_Party" title="The Dinner Party">The Dinner Party</a></i>.
</p><p>En octobre 2025, une voie du <a href="12e_arrondissement_de_Paris" title="12e arrondissement de Paris"><abbr class="abbr" title="Douzième">12<sup>e</sup></abbr>&nbsp;arrondissement de Paris</a> est nommée <a href="Place_Doris-Lessing" title="Place Doris-Lessing">place Doris-Lessing</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Œuvres"><span id=".C5.92uvres"></span>Œuvres</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Série_Canopus_dans_Argos_:_Archives"><span id="S.C3.A9rie_Canopus_dans_Argos_:_Archives"></span>Série <i>Canopus dans Argos&nbsp;: Archives</i></h3></div>

<ol><li><cite class="italique"><a href="Shikasta" title="Shikasta">Shikasta</a></cite>, <a href="%C3%89ditions_du_Seuil" title="Éditions du Seuil">Seuil</a>, <a href="1981_en_litt%C3%A9rature" title="1981 en littérature">1981</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Shikasta</cite>, <a href="1979_en_litt%C3%A9rature" title="1979 en littérature">1979</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Paule Guivar'ch, <span style="white-space:nowrap">413&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-02-005953-3</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="La_Volte" title="La Volte">La Volte</a>, <a href="2016_en_litt%C3%A9rature" title="2016 en littérature">2016</a>, <span class="nowrap">460&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-37049-029-2</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">Mariages entre les zones trois, quatre et cinq</cite>, <a href="%C3%89ditions_du_Seuil" title="Éditions du Seuil">Seuil</a>, <a href="1983_en_litt%C3%A9rature" title="1983 en littérature">1983</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Marriages Between Zones Three, Four and Five</cite>, <a href="1980_en_litt%C3%A9rature" title="1980 en littérature">1980</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Robert Pépin, <span style="white-space:nowrap">286&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-02-006406-5</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition sous le titre <i>Les Mariages entre les zones trois, quatre et cinq</i>, <a href="La_Volte" title="La Volte">La Volte</a>, <a href="2017_en_litt%C3%A9rature" title="2017 en littérature">2017</a>, <span class="nowrap"><abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Sébastien Guillot</span>, <span class="nowrap">296&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span>, <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-37049-043-8</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">Les Expériences siriennes</cite>, <a href="La_Volte" title="La Volte">La Volte</a>, <a href="2018_en_litt%C3%A9rature" title="2018 en littérature">2018</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Sirian Experiments</cite>, <a href="1980_en_litt%C3%A9rature" title="1980 en littérature">1980</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Sébastien Guillot, <span style="white-space:nowrap">360&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-37049-063-6</span>)</small></li>
<li><cite class="italique">L'Invention du représentant de la planète 8</cite>, <a href="La_Volte" title="La Volte">La Volte</a>, <a href="2019_en_litt%C3%A9rature" title="2019 en littérature">2019</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Making of the Representative for Planet 8</cite>, <a href="1982_en_litt%C3%A9rature" title="1982 en littérature">1982</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Sébastien Guillot, <span style="white-space:nowrap">167&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-37049-077-3</span>)</small></li>
<li><cite class="italique">Les Agents sentimentaux de l'empire Volyen</cite>, <a href="La_Volte" title="La Volte">La Volte</a>, <a href="2020_en_litt%C3%A9rature" title="2020 en littérature">2020</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Sentimental Agents in the Volyen Empire</cite>, <a href="1983_en_litt%C3%A9rature" title="1983 en littérature">1983</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Sébastien Guillot, <span style="white-space:nowrap">224&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-37049-093-3</span>)</small></li></ol>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Série_Les_Enfants_de_la_violence"><span id="S.C3.A9rie_Les_Enfants_de_la_violence"></span>Série <i>Les Enfants de la violence</i></h3></div>
<ol><li><cite class="italique">Les Enfants de la violence</cite>, <a href="Plon" title="Plon">Plon</a>, <a href="1957_en_litt%C3%A9rature" title="1957 en littérature">1957</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Children of Violence</cite>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Doussia Ergaz et Florence Cravoisier, <span style="white-space:nowrap">335&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Autre traduction <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1978_en_litt%C3%A9rature" title="1978 en littérature">1978</a>, <span class="nowrap"><abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron</span>, <span class="nowrap">638&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-00597-8</span>)</small></div><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réunit les romans <i>Martha Quest</i> (1952) et <i>A Proper marriage</i> (1954).</div></li>
<li><cite class="italique">L’Écho lointain de l'orage</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1979_en_litt%C3%A9rature" title="1979 en littérature">1979</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">A Ripple from theStorm</cite>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">550&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-00871-3</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réunit les romans <i>A Ripple from theStorm</i> (1958) et <i>Landlocked</i> (1965).</div></li>
<li><cite class="italique">La Cité promise</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1981_en_litt%C3%A9rature" title="1981 en littérature">1981</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Four-Gated City</cite>, <a href="1969_en_litt%C3%A9rature" title="1969 en littérature">1969</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">609&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-01069-6</span>)</small></li></ol>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Série_Les_Carnets_de_Jane_Somers"><span id="S.C3.A9rie_Les_Carnets_de_Jane_Somers"></span>Série <i>Les Carnets de Jane Somers</i></h3></div>
<p>Cette série est parue sous le pseudonyme Jane Somers.
</p>
<ol><li><cite class="italique">Journal d'une voisine</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1984_en_litt%C3%A9rature" title="1984 en littérature">1984</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Diary of a Good Neighbour</cite>, <a href="1983_en_litt%C3%A9rature" title="1983 en littérature">1983</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Fabre, <span style="white-space:nowrap">300&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-02204-X</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1987_en_litt%C3%A9rature" title="1987 en littérature">1987</a>, <span class="nowrap">375&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-04138-6</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">Si vieillesse pouvait</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1985_en_litt%C3%A9rature" title="1985 en littérature">1985</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">If the Old Could...</cite>, <a href="1984_en_litt%C3%A9rature" title="1984 en littérature">1984</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Natalie Zimmermann, <span style="white-space:nowrap">288&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-02488-3</span>)</small></li></ol>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Série_Le_cycle_de_l'eau"><span id="S.C3.A9rie_Le_cycle_de_l.27eau"></span>Série <i>Le cycle de l'eau</i></h3></div>
<ol><li><cite class="italique">Mara et Dann</cite>, <a href="Groupe_Flammarion" title="Groupe Flammarion">Flammarion</a>, <a href="2001_en_litt%C3%A9rature" title="2001 en littérature">2001</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Mara and Dann</cite>, <a href="1999_en_litt%C3%A9rature" title="1999 en littérature">1999</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Isabelle D. Philippe, <span style="white-space:nowrap">457&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-08-067963-5</span>)</small></li>
<li><cite class="italique">L’Histoire du général Dann</cite>, <a href="Groupe_Flammarion" title="Groupe Flammarion">Flammarion</a>, <a href="2013_en_litt%C3%A9rature" title="2013 en littérature">2013</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Story of General Dann and Mara's Daughter, Griot and the Snow Dog</cite>, <a href="2005_en_litt%C3%A9rature" title="2005 en littérature">2005</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Philippe Giraudon, <span style="white-space:nowrap">314&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-08-125971-3</span>)</small></li></ol>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Romans_indépendants"><span id="Romans_ind.C3.A9pendants"></span>Romans indépendants</h3></div>
<ul><li><cite class="italique">Vaincue par la brousse</cite>, <a href="Plon" title="Plon">Plon</a>, <a href="1958_en_litt%C3%A9rature" title="1958 en littérature">1958</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Grass is Singing</cite>, <a href="1950_en_litt%C3%A9rature" title="1950 en littérature">1950</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Doussia Ergaz, <span style="white-space:nowrap">255&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Retreat to Innocence</cite>, <a href="1956_en_litt%C3%A9rature" title="1956 en littérature">1956</a></li>
<li><cite class="italique"><a href="Le_Carnet_d'or" title="Le Carnet d'or">Le Carnet d'or</a></cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1976_en_litt%C3%A9rature" title="1976 en littérature">1976</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Golden Notebook</cite>, <a href="1962_en_litt%C3%A9rature" title="1962 en littérature">1962</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">592&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-00340-1</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1980_en_litt%C3%A9rature" title="1980 en littérature">1980</a>, <span class="nowrap">763&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-02532-1</span>)</small>. <a href="Prix_M%C3%A9dicis_%C3%A9tranger" title="Prix Médicis étranger">Prix Médicis étranger</a> <a href="1976_en_litt%C3%A9rature" title="1976 en littérature">1976</a></div></li>
<li><cite class="italique">Descente aux enfers</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1988_en_litt%C3%A9rature" title="1988 en littérature">1988</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Briefing for a Descent into Hell</cite>, <a href="1971_en_litt%C3%A9rature" title="1971 en littérature">1971</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Pierre Alien, <span style="white-space:nowrap">257&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-03429-3</span>)</small></li>
<li><cite class="italique">L’Été avant la nuit</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1981_en_litt%C3%A9rature" title="1981 en littérature">1981</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Summer Before the Dark</cite>, <a href="1973_en_litt%C3%A9rature" title="1973 en littérature">1973</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">271&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-01275-3</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1984_en_litt%C3%A9rature" title="1984 en littérature">1984</a>, <span class="nowrap">344&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-03523-8</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">Mémoires d'une survivante</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1982_en_litt%C3%A9rature" title="1982 en littérature">1982</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Memoirs of a Survivor</cite>, <a href="1974_en_litt%C3%A9rature" title="1974 en littérature">1974</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">234&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-01498-5</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1996_en_litt%C3%A9rature" title="1996 en littérature">1996</a>, <span class="nowrap">222&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-13912-2</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">La Terroriste</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1986_en_litt%C3%A9rature" title="1986 en littérature">1986</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Good Terrorist</cite>, <a href="1985_en_litt%C3%A9rature" title="1985 en littérature">1985</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">406&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-02780-7</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1997_en_litt%C3%A9rature" title="1997 en littérature">1997</a>, <span class="nowrap">443&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-14083-X</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">Le Cinquième Enfant</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1990_en_litt%C3%A9rature" title="1990 en littérature">1990</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Fifth Child</cite>, <a href="1988_en_litt%C3%A9rature" title="1988 en littérature">1988</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">202&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-03947-3</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1993_en_litt%C3%A9rature" title="1993 en littérature">1993</a>, <span class="nowrap">186&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-06462-9</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">L’Amour encore</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1996_en_litt%C3%A9rature" title="1996 en littérature">1996</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Love, Again</cite>, <a href="1996_en_litt%C3%A9rature" title="1996 en littérature">1996</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Anne Rabinovitch, <span style="white-space:nowrap">401&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-08565-3</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1998_en_litt%C3%A9rature" title="1998 en littérature">1998</a>, <span class="nowrap">404&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-14433-9</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">Le Monde de Ben</cite>, <a href="Groupe_Flammarion" title="Groupe Flammarion">Flammarion</a>, <a href="2000_en_litt%C3%A9rature" title="2000 en littérature">2000</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Ben, in the World</cite>, <a href="2000_en_litt%C3%A9rature" title="2000 en littérature">2000</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">209&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-08-067962-7</span>)</small></li>
<li><cite class="italique">Le Rêve le plus doux</cite>, <a href="Groupe_Flammarion" title="Groupe Flammarion">Flammarion</a>, <a href="2004_en_litt%C3%A9rature" title="2004 en littérature">2004</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Sweetest Dream</cite>, <a href="2001_en_litt%C3%A9rature" title="2001 en littérature">2001</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Isabelle D. Philippe, <span style="white-space:nowrap">484&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-08-068214-8</span>)</small></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Cleft</cite>, <a href="2007_en_litt%C3%A9rature" title="2007 en littérature">2007</a></li>
<li><cite class="italique">Alfred et Emily</cite>, <a href="Groupe_Flammarion" title="Groupe Flammarion">Flammarion</a>, <a href="2008_en_litt%C3%A9rature" title="2008 en littérature">2008</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Alfred and Emily</cite>, <a href="2008_en_litt%C3%A9rature" title="2008 en littérature">2008</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Philippe Giraudon, <span style="white-space:nowrap">284&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-08-121705-8</span>)</small></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Recueils_de_nouvelles">Recueils de nouvelles</h3></div>
<ul><li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Five Short Novels</cite>, <a href="1953_en_litt%C3%A9rature" title="1953 en littérature">1953</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Habit of Loving</cite>, <a href="1957_en_litt%C3%A9rature" title="1957 en littérature">1957</a></li>
<li><cite class="italique">Un homme et deux femmes</cite>, <a href="Plon" title="Plon">Plon</a>, <a href="1967_en_litt%C3%A9rature" title="1967 en littérature">1967</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">A Man and Two Women</cite>, <a href="1963_en_litt%C3%A9rature" title="1963 en littérature">1963</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Jacqueline Marc-Chadourne, <span style="white-space:nowrap">253&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="10/18" title="10/18">10/18</a>, <a href="1981_en_litt%C3%A9rature" title="1981 en littérature">1981</a>, <span class="nowrap">247&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-264-00353-7</span>)</small></div></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">African Stories</cite>, <a href="1964_en_litt%C3%A9rature" title="1964 en littérature">1964</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Winter in July</cite>, <a href="1966_en_litt%C3%A9rature" title="1966 en littérature">1966</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Black Madonna</cite>, <a href="1966_en_litt%C3%A9rature" title="1966 en littérature">1966</a></li>
<li><cite class="italique">Les Chats en particulier</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1984_en_litt%C3%A9rature" title="1984 en littérature">1984</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Particularly Cats</cite>, <a href="1967_en_litt%C3%A9rature" title="1967 en littérature">1967</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">216&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-01914-6</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1986_en_litt%C3%A9rature" title="1986 en littérature">1986</a>, <span class="nowrap">123&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-03849-0</span>)</small></div></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Story of a Non-Marrying Man</cite>, <a href="1972_en_litt%C3%A9rature" title="1972 en littérature">1972</a></li>
<li><cite class="italique">Nouvelles africaines</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1980_en_litt%C3%A9rature" title="1980 en littérature">1980</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">This Was the Old Chief's Country: Collected African Stories, Vol. 1</cite>, <a href="1973_en_litt%C3%A9rature" title="1973 en littérature">1973</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">375&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-00960-4</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1988_en_litt%C3%A9rature" title="1988 en littérature">1988</a>, <span class="nowrap">572&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-04729-5</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">La Madone noire</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1988_en_litt%C3%A9rature" title="1988 en littérature">1988</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Sun Between Their Feet: Collected African Stories, Vol. 2</cite>, <a href="1973_en_litt%C3%A9rature" title="1973 en littérature">1973</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">347&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-03387-4</span>)</small></li>
<li><cite class="italique">L’Habitude d'aimer</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1992_en_litt%C3%A9rature" title="1992 en littérature">1992</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">To Room Nineteen: Collected Stories, Vol. 1</cite>, <a href="1978_en_litt%C3%A9rature" title="1978 en littérature">1978</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">342&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-05260-7</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1994_en_litt%C3%A9rature" title="1994 en littérature">1994</a>, <span class="nowrap">437&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-13553-4</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">Notre amie Judith</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1993_en_litt%C3%A9rature" title="1993 en littérature">1993</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Temptation of Jack Orkney: Collected Stories, Vol. 2</cite>, <a href="1978_en_litt%C3%A9rature" title="1978 en littérature">1978</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">323&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-05943-1</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1995_en_litt%C3%A9rature" title="1995 en littérature">1995</a>, <span class="nowrap">410&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-13839-8</span>)</small></div></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Through the Tunnel</cite>, <a href="1990_en_litt%C3%A9rature" title="1990 en littérature">1990</a></li>
<li><cite class="italique">Nouvelles de Londres</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1997_en_litt%C3%A9rature" title="1997 en littérature">1997</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">London Observed: Stories and Sketches</cite>, <a href="1992_en_litt%C3%A9rature" title="1992 en littérature">1992</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Anne Rabinovitch, <span style="white-space:nowrap">291&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-09225-0</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1999_en_litt%C3%A9rature" title="1999 en littérature">1999</a>, <span class="nowrap">222&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-14577-7</span>)</small></div></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Real Thing: Stories and Sketches</cite>, <a href="1992_en_litt%C3%A9rature" title="1992 en littérature">1992</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Spies I Have Known</cite>, <a href="1995_en_litt%C3%A9rature" title="1995 en littérature">1995</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Pit</cite>, <a href="1996_en_litt%C3%A9rature" title="1996 en littérature">1996</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Old Age of El Magnifico</cite>, <a href="2000_en_litt%C3%A9rature" title="2000 en littérature">2000</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Grandmothers: Four Short Novels</cite>, <a href="2003_en_litt%C3%A9rature" title="2003 en littérature">2003</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Nouvelles">Nouvelles</h3></div>
<ul><li><cite class="italique">Les Grand-mères</cite>, <a href="Groupe_Flammarion" title="Groupe Flammarion">Flammarion</a>, <a href="2005_en_litt%C3%A9rature" title="2005 en littérature">2005</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Grandmothers</cite>, <a href="2003_en_litt%C3%A9rature" title="2003 en littérature">2003</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Isabelle D. Philippe, <span style="white-space:nowrap">127&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-08-068656-9</span>)</small></li>
<li><cite class="italique">Victoria et les Staveney</cite>, <a href="Groupe_Flammarion" title="Groupe Flammarion">Flammarion</a>, <a href="2010_en_litt%C3%A9rature" title="2010 en littérature">2010</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Victoria and the Staveneys</cite>, <a href="2003_en_litt%C3%A9rature" title="2003 en littérature">2003</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Philippe Giraudon, <span style="white-space:nowrap">149&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-0812-3345-4</span>)</small></li>
<li><cite class="italique">Un enfant de l'amour</cite>, <a href="Groupe_Flammarion" title="Groupe Flammarion">Flammarion</a>, <a href="2007_en_litt%C3%A9rature" title="2007 en littérature">2007</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">A Love Child</cite>, <a href="2003_en_litt%C3%A9rature" title="2003 en littérature">2003</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Isabelle D. Philippe, <span style="white-space:nowrap">186&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-2-0812-0114-9</span>)</small></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Mémoires"><span id="M.C3.A9moires"></span>Mémoires</h3></div>
<ul><li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Going Home</cite>, <a href="1957_en_litt%C3%A9rature" title="1957 en littérature">1957</a></li>
<li><cite class="italique">Rire d'Afrique</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1993_en_litt%C3%A9rature" title="1993 en littérature">1993</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">African Laughter: Four Visits to Zimbabwe</cite>, <a href="1992_en_litt%C3%A9rature" title="1992 en littérature">1992</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Pierre-Emmanuel Dauzat, <span style="white-space:nowrap">487&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-06643-8</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="10/18" title="10/18">10/18</a>, <a href="1995_en_litt%C3%A9rature" title="1995 en littérature">1995</a>, <span class="nowrap">477&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-264-02210-8</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">Dans ma peau</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1995_en_litt%C3%A9rature" title="1995 en littérature">1995</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Under My Skin: Volume One of My Autobiography, to 1949</cite>, <a href="1994_en_litt%C3%A9rature" title="1994 en littérature">1994</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Anne Rabinovitch, <span style="white-space:nowrap">489&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-07723-5</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="1997_en_litt%C3%A9rature" title="1997 en littérature">1997</a>, <span class="nowrap">475&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-14114-3</span>)</small></div></li>
<li><cite class="italique">La Marche dans l'ombre</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1998_en_litt%C3%A9rature" title="1998 en littérature">1998</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Walking in the Shade: Volume Two of My Autobiography, 1949 to 1962</cite>, <a href="1997_en_litt%C3%A9rature" title="1997 en littérature">1997</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Anne Rabinovitch, <span style="white-space:nowrap">467&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-10489-5</span>)</small><div style="margin-left:2em; line-height:1.5;">Réédition <a href="Le_Livre_de_poche" title="Le Livre de poche">Le Livre de poche</a>, <a href="2001_en_litt%C3%A9rature" title="2001 en littérature">2001</a>, <span class="nowrap">531&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-253-15068-1</span>)</small></div></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Autres_ouvrages">Autres ouvrages</h3></div>
<ul><li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">In Pursuit of the English</cite>, <a href="1960_en_litt%C3%A9rature" title="1960 en littérature">1960</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Prisons We Choose to Live Inside</cite>, <a href="1987_en_litt%C3%A9rature" title="1987 en littérature">1987</a></li>
<li><cite class="italique">Le vent emporte nos paroles</cite>, <a href="%C3%89ditions_Albin_Michel" title="Éditions Albin Michel">Albin Michel</a>, <a href="1987_en_litt%C3%A9rature" title="1987 en littérature">1987</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">The Wind Blows Away Our Words</cite>, <a href="1987_en_litt%C3%A9rature" title="1987 en littérature">1987</a>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Marianne Véron, <span style="white-space:nowrap">226&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-226-03089-1</span>)</small></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">A Small Personal Voice</cite>, <a href="1994_en_litt%C3%A9rature" title="1994 en littérature">1994</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Conversations</cite>, <a href="1994_en_litt%C3%A9rature" title="1994 en littérature">1994e</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Putting the Questions Differently</cite>, <a href="1996_en_litt%C3%A9rature" title="1996 en littérature">1996</a></li>
<li><span class="ouvrage" id="2005">«&nbsp;<cite style="font-style:normal">Censures</cite>&nbsp;» (<abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Isabelle D. Philippe), <i><a href="L'Infini_(collection)" title="L'Infini (collection)">Revue L'Infini</a></i>, <a href="Gallimard" class="mw-redirect" title="Gallimard">Gallimard</a>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;92,‎ <time class="nowrap" datetime="2005" data-sort-value="2005">automne 2005</time><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Censures&amp;rft.jtitle=Revue+L%27Infini&amp;rft.issue=92&amp;rft.date=2005&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ADoris+Lessing"></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="2007">«&nbsp;<cite style="font-style:normal">Écrire (son) autobiographie</cite>&nbsp;» (<abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Isabelle D. Philippe), <i><a href="L'Infini_(collection)" title="L'Infini (collection)">Revue L'Infini</a></i>, <a href="Gallimard" class="mw-redirect" title="Gallimard">Gallimard</a>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;100,‎ <time class="nowrap" datetime="2007" data-sort-value="2007">automne 2007</time><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=%C3%89crire+%28son%29+autobiographie&amp;rft.jtitle=Revue+L%27Infini&amp;rft.issue=100&amp;rft.date=2007&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ADoris+Lessing"></span></span></li>
<li><cite class="italique">Le temps mord</cite>, <a href="2011_en_litt%C3%A9rature" title="2011 en littérature">2011</a> (<abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en" lang="en">Time Bites</cite>), <abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr>&nbsp;Philippe Giraudon, <span style="white-space:nowrap">323&nbsp;<abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr></span></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langues : anglais et français">(en&nbsp;+&nbsp;fr)</abbr>&nbsp;<cite class="italique lang-en français" lang="en français">On Not Winning the Nobel Prize</cite>, <a href="2008_en_litt%C3%A9rature" title="2008 en littérature">2008</a>, <i>Comment ne pas gagner le prix Nobel</i>, trad. Isabelle D. Philippe</li>
<li><cite class="italique">C’est ainsi qu'un jeune noir du Zimbabwe a volé un manuel de physique supérieure</cite>, L'Escampette, <a href="2010_en_litt%C3%A9rature" title="2010 en littérature">2010</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Adaptations">Adaptations</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Cinéma"><span id="Cin.C3.A9ma"></span>Cinéma</h3></div>
<ul><li><a href="2013_au_cin%C3%A9ma" title="2013 au cinéma">2013</a>&nbsp;: <i><a href="Perfect_Mothers" title="Perfect Mothers">Perfect Mothers</a></i> d'<a href="Anne_Fontaine_(r%C3%A9alisatrice)" title="Anne Fontaine (réalisatrice)">Anne Fontaine</a> (adapté des <i>Grands-mères</i>).</li>
<li><a href="2014_au_cin%C3%A9ma" title="2014 au cinéma">2014</a>&nbsp;: <i><a href="Mon_amie_Victoria" title="Mon amie Victoria">Mon amie Victoria</a></i> de <a href="Jean-Paul_Civeyrac" class="mw-redirect" title="Jean-Paul Civeyrac">Jean-Paul Civeyrac</a><sup id="cite_ref-22" class="reference"><a href="#cite_note-22"><span class="cite-bracket">[</span>22<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> (adapté de <i>Victoria et les Staveney)</i>.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Opéra"><span id="Op.C3.A9ra"></span>Opéra</h3></div>
<ul><li><a href="1988_en_musique" title="1988 en musique">1988</a>&nbsp;: <i><a href="The_Making_of_the_Representative_for_Planet_8" title="The Making of the Representative for Planet 8">The Making of the Representative for Planet 8</a></i> (adapté de <i>L'Invention du Representant de la Planete 8</i>) de <a href="Philip_Glass" title="Philip Glass">Philip Glass</a> sur un livret de Doris Lessing.</li>
<li><a href="1997_en_musique" title="1997 en musique">1997</a>&nbsp;: <i><a href="The_Marriages_Between_Zones_Three%2C_Four_and_Five" title="The Marriages Between Zones Three, Four and Five">The Marriages Between Zones Three, Four and Five</a></i> (adapté de <i>Mariages entre les zones trois, quatre et cinq</i>) de <a href="Philip_Glass" title="Philip Glass">Philip Glass</a> sur un livret de Doris Lessing.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="references-small decimal" style="column-width:36em; column-count:2;"><ol class="references">
<li id="cite_note-wikidata-6b65447feed87cf3351e2335f49b66188f3d4f13-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-wikidata-6b65447feed87cf3351e2335f49b66188f3d4f13_1-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">«&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.uea.ac.uk/library/archives/bacw/lessing"><cite style="font-style:normal;"><span class="lang-en" lang="en">Doris Lessing Archive</span></cite></a>&nbsp;»</span></span>
</li>
<li id="cite_note-wikidata-8417d1d98c6310a5ea1d19025ac89025e0fdd3c3-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-wikidata-8417d1d98c6310a5ea1d19025ac89025e0fdd3c3_2-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">«&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://norman.hrc.utexas.edu/fasearch/findingAid.cfm?eadid=01144"><cite style="font-style:normal;">https://norman.hrc.utexas.edu/fasearch/findingAid.cfm?eadid=01144</cite></a>&nbsp;» <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2021-09-01" data-sort-value="2021-09-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> septembre 2021</time>)</small></span></span>
</li>
<li id="cite_note-wikidata-9a8c24c6a6c3b0b481beedcd8892d07c8794ddab-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-wikidata-9a8c24c6a6c3b0b481beedcd8892d07c8794ddab_3-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">«&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://archivecollections.uea.ac.uk/dl"><cite style="font-style:normal;">https://archivecollections.uea.ac.uk/dl</cite></a>&nbsp;» <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-11-05" data-sort-value="2023-11-05">5 novembre 2023</time>)</small></span></span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.lemonde.fr/culture/article/2013/11/17/mort-de-doris-lessing-prix-nobel-de-litterature_3515211_3246.html">«&nbsp;Doris Lessing, l'icône féministe qui détestait les étiquettes&nbsp;»</a>, <i>LeMonde.fr</i>, 17 novembre 2013.</span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3246,36-965711@51-964090,0.html">«&nbsp;Le Nobel de littérature décerné à la Britannique Doris Lessing&nbsp;»</a>, <i><a href="Le_Monde" title="Le Monde">Le Monde</a></i>.</span>
</li>
<li id="cite_note-AS-6"><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2007/bio-bibl_fr.html">Bio-bibliographie de Doris Lessing</a> éditée par l'<a href="Acad%C3%A9mie_su%C3%A9doise" title="Académie suédoise">Académie suédoise</a> sur des <a href="Prix_Nobel" title="Prix Nobel">prix Nobel</a>, consultée le 6 novembre 2013.</span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a> </span><span class="reference-text"><i>Alfred et Emily</i>, 2008, Flammarion, Avant-propos, p. 7.</span>
</li>
<li id="cite_note-Corty2013-8"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Corty2013"><span class="ouvrage" id="Bruno_Corty2013">Bruno <span class="nom_auteur">Corty</span>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal">Doris Lessing, une romancière engagée</cite>&nbsp;», <i>Le Figaro</i>,‎ <time class="nowrap" datetime="2013-11-18" data-sort-value="2013-11-18">18 novembre 2013</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.lefigaro.fr/livres/2013/11/17/03005-20131117ARTFIG00139-doris-lessing-une-romanciere-engagee.php">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Doris+Lessing%2C+une+romanci%C3%A8re+engag%C3%A9e&amp;rft.jtitle=Le+Figaro&amp;rft.aulast=Corty&amp;rft.aufirst=Bruno&amp;rft.date=2013-11-18&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Flivres%2F2013%2F11%2F17%2F03005-20131117ARTFIG00139-doris-lessing-une-romanciere-engagee.php&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ADoris+Lessing"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-Universalis-9"><span class="reference-text"><a href="Christine_Jordis" title="Christine Jordis">Christine Jordis</a>, «&nbsp;Doris Lessing&nbsp;» dans <i>Encyclopaedia universalis</i></span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a> </span><span class="reference-text">Bruno Corty, "Doris Lessing, une romancière engagée", <i>Le Figaro</i>, le 17/11/2013, <a rel="nofollow" class="external free" href="https://www.lefigaro.fr/livres/2013/11/17/03005-20131117ARTFIG00139-doris-lessing-une-romanciere-engagee.php">https://www.lefigaro.fr/livres/2013/11/17/03005-20131117ARTFIG00139-doris-lessing-une-romanciere-engagee.php</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-11">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3260,36-960084@51-964090,0.html"><i>Doris Lessing&nbsp;: Le temps qu'il faut pour apprendre</i></a>, <i><a href="Le_Monde" title="Le Monde">Le Monde</a></i>, 27 septembre 2007</span>
</li>
<li id="cite_note-Mag_lit-12"><span class="reference-text">Description du <i><a href="Le_Carnet_d'or" title="Le Carnet d'or">Carnet d'or</a></i> donnée par François-Olivier Rousseau dans Le <a href="Magazine_litt%C3%A9raire" class="mw-redirect" title="Magazine littéraire">Magazine littéraire</a> <abbr class="abbr" title="Numéro">N<sup>o</sup></abbr>&nbsp;459&nbsp;: «&nbsp;Quarante ans de littérature&nbsp;», décembre 2006, page 52</span>
</li>
<li id="cite_note-Savigneau2013-13"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Savigneau2013"><span class="ouvrage" id="Josyane_Savigneau2013">Josyane <span class="nom_auteur">Savigneau</span>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal">Doris Lessing, l'icône féministe qui détestait les étiquettes</cite>&nbsp;», <i>Le Monde</i>,‎ <time class="nowrap" datetime="2013-11-17" data-sort-value="2013-11-17">17 novembre 2013</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.lorientlejour.com/article/842449/les-larmes-du-carnet-dor.html">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Doris+Lessing%2C+l%27ic%C3%B4ne+f%C3%A9ministe+qui+d%C3%A9testait+les+%C3%A9tiquettes&amp;rft.jtitle=Le+Monde&amp;rft.aulast=Savigneau&amp;rft.aufirst=Josyane&amp;rft.date=2013-11-17&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fwww.lorientlejour.com%2Farticle%2F842449%2Fles-larmes-du-carnet-dor.html&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ADoris+Lessing"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-Rires_d_1993-14"><span class="reference-text"><i>Rires d'Afrique</i>, 1993, Albin Michel</span>
</li>
<li id="cite_note-15"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-15">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3246,36-965711@51-964090,0.html"><i>Le Nobel de littérature décerné à la Britannique Doris Lessing</i></a>, <i><a href="Le_Monde" title="Le Monde">Le Monde</a></i>.</span>
</li>
<li id="cite_note-16"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-16">↑</a> </span><span class="reference-text"><i><a href="Le_Monde" title="Le Monde">Le Monde</a></i>, 11 septembre 2001</span>
</li>
<li id="cite_note-17"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-17">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3260,36-960084@51-964090,0.html">Article</a>, <a href="Le_Monde" title="Le Monde">Le Monde</a>, 27 septembre 2007.</span>
</li>
<li id="cite_note-18"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-18">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Youtube, «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.youtube.com/watch?v=vuBODHFBZ8k">British author Doris Lessing reacts to Nobel win</a>&nbsp;», consulté le 9 octobre 2009</span>
</li>
<li id="cite_note-19"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-19">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2013">«&nbsp;<cite style="font-style:normal">Mort de Doris Lessing, prix Nobel de littérature</cite>&nbsp;», <i>20 minutes</i>,‎ <time class="nowrap" datetime="2013-11-17" data-sort-value="2013-11-17">17 novembre 2013</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.20minutes.fr/culture/1250857-20131117-mort-doris-lessing-prix-nobel-litterature">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Mort+de+Doris+Lessing%2C+prix+Nobel+de+litt%C3%A9rature&amp;rft.jtitle=20+minutes&amp;rft.date=2013-11-17&amp;rft_id=https%3A%2F%2Fwww.20minutes.fr%2Fculture%2F1250857-20131117-mort-doris-lessing-prix-nobel-litterature&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ADoris+Lessing"></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-20"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-20">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2013">«&nbsp;<cite style="font-style:normal">Les larmes du Carnet d'or</cite>&nbsp;», <i>L'Orient le jour</i>,‎ <time class="nowrap" datetime="2013-11-18" data-sort-value="2013-11-18">18 novembre 2013</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.lorientlejour.com/article/842449/les-larmes-du-carnet-dor.html">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Les+larmes+du+Carnet+d%27or&amp;rft.jtitle=L%27Orient+le+jour&amp;rft.date=2013-11-18&amp;rft_id=http%3A%2F%2Fwww.lorientlejour.com%2Farticle%2F842449%2Fles-larmes-du-carnet-dor.html&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ADoris+Lessing"></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-21"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-21">↑</a> </span><span class="reference-text"><i><a href="London_Gazette" class="mw-redirect" title="London Gazette">London Gazette</a></i>&nbsp;: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.london-gazette.co.uk/issues/55710/supplements/5"><abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;55710, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr>&nbsp;5</a>, 31-12-1999</span>
</li>
<li id="cite_note-22"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-22">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">«&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.telerama.fr/cinema/films/mon-amie-victoria,495184.php"><cite style="font-style:normal;">Mon amie Victoria</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">www.telerama.fr</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2015-08-02" data-sort-value="2015-08-02">2 août 2015</time>)</small></span></span>
</li>
</ol>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Annexes">Annexes</h2></div>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r194021218">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .autres-projets>.titre{text-align:center;margin:0.2em 0}.mw-parser-output .autres-projets>ul{margin:0;padding:0}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li{list-style:none;margin:0.2em 0;text-indent:0;padding-left:24px;min-height:20px;text-align:left;display:block}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li>a{font-style:italic}@media(max-width:720px){.mw-parser-output .autres-projets{float:none}}


/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bibliographie">Bibliographie</h3></div>
<ul><li>A. Pratt et L. S. Dembo (dir.), <i>Doris Lessing&nbsp;: Critical Studies</i>, Univ. of Wisconsin Press, 1974</li>
<li>P. Schlueter, <i>The Novels of Doris Lessing</i>, Southern Illinois Univ. Press, 1973</li>
<li>C. Sprague et V. Tiger (dir.), <i>Critical Essays on Doris Lessing</i>, Boston, 1986</li>
<li>Marie-Françoise Cachin, «&nbsp;Doris Lessing&nbsp;», <i>Le Nouveau Dictionnaire des auteurs</i>, <a href="%C3%89ditions_Larousse" title="Éditions Larousse">éditions Larousse</a>, <a href="Paris" title="Paris">Paris</a>, <a href="1994" title="1994">1994</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liens_externes">Liens externes</h3></div>
<ul><li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers"><a href="Autorit%C3%A9_(sciences_de_l'information)" title="Autorité (sciences de l'information)">Notices d'autorité</a></span>&nbsp;: <ul><li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://viaf.org/viaf/44301766">VIAF</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://isni.org/isni/0000000368635304">ISNI</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11912701t">BnF</a></span> (<span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11912701t">données</a></span>)</li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.idref.fr/028188993">IdRef</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://id.loc.gov/authorities/n79041772">LCCN</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://d-nb.info/gnd/118572113">GND</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://opac.sbn.it/nome/CFIV010236">Italie</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00447461">Japon</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://ci.nii.ac.jp/author/DA00733715?l=en">CiNii</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://datos.bne.es/resource/XX974781">Espagne</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/AUTHORITY/14782362">Belgique</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://data.bibliotheken.nl/id/thes/p068373244">Pays-Bas</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dbn.bn.org.pl/descriptor-details/9810675293005606">Pologne</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nli.org.il/en/authorities/987007264456405171">Israël</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://nukat.edu.pl/aut/n%20%2095211815">NUKAT</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://cantic.bnc.cat/registre/981058518347106706">Catalogne</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://libris.kb.se/auth/217459">Suède</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_69261">Vatican</a></span></li> </ul></div></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressources relatives à la littérature</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://literature.britishcouncil.org/writer/doris-lessing"><span class="lang-en" lang="en">British Council</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.sf-encyclopedia.com/entry/lessing_doris"><span class="lang-en" lang="en">The Encyclopedia of Science Fiction</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?831"><span class="lang-en" lang="en">Internet Speculative Fiction Database</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=18000000267"><span class="lang-de" lang="de">Kritisches Lexikon zur fremdsprachigen Gegenwartsliteratur</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.lrb.co.uk/contributors/doris-lessing"><span class="lang-en" lang="en"><i>London Review of Books</i></span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.noosfere.org/livres/auteur.asp?numauteur=1683">NooSFere</a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.theparisreview.org/interviews/2537/wd"><span class="lang-en" lang="en"><i>The Paris Review</i></span></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressources relatives aux beaux-arts</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://collection.cooperhewitt.org/people/51676801/"><span class="lang-en" lang="en">Cooper–Hewitt, Smithsonian Design Museum</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp10829"><span class="lang-en" lang="en">National Portrait Gallery</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://collections.tepapa.govt.nz/Person/42720"><span class="lang-mi" lang="mi">Te Papa Tongarewa</span></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressources relatives à l'audiovisuel</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://africultures.com/personnes/?no=44229">Africultures</a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.france24.com/fr/tag/doris-lessing/">France 24</a></li> <li><a class="external text" href="https://wikidata-externalid-url.toolforge.org/?p=345&amp;url_prefix=https://www.imdb.com/&amp;id=nm0504363"><span class="lang-en" lang="en">IMDb</span></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressources relatives à la musique</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.discogs.com/artist/1517879"><span class="lang-en" lang="en">Discogs</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://musicbrainz.org/artist/ce9dd9c7-fdd3-4f19-96a2-503bf7106dbb"><span class="lang-en" lang="en">MusicBrainz</span></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative au spectacle</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://lesarchivesduspectacle.net/p/62954"><i>Les Archives du spectacle</i></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à plusieurs domaines</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.radiofrance.fr/personnes/doris-lessing">Radio France</a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à la vie publique</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.c-span.org/person/?51305"><span class="lang-en" lang="en">C-SPAN</span></a></li> </ul></span></li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers">Notices dans des dictionnaires ou encyclopédies généralistes</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.britannica.com/biography/Doris-Lessing"><i>Britannica</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/lessing-doris-may"><i>Brockhaus</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://cbw.iath.virginia.edu/women_display.php?id=15759"><i>Collective Biographies of Women</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://denstoredanske.lex.dk//Doris_Lessing/"><i>Den Store Danske Encyklopædi</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.deutsche-biographie.de/118572113.html"><i>Deutsche Biographie</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.dictionnaire-creatrices.com/fiche-doris-may-lessing"><i>Dictionnaire universel des créatrices</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.enciclopediadelledonne.it/biografie/doris-lessing"><i>Enciclopedia delle donne</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.treccani.it/enciclopedia/doris-lessing_(Enciclopedia-Italiana)/"><i>Enciclopedia italiana</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0037031.xml"><i>Gran Enciclopèdia Catalana</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=36167"><i>Hrvatska Enciklopedija</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3931821"><i>Internetowa encyklopedia PWN</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/doris-lessing"><i>Nationalencyklopedin</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000014644">Munzinger</a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.oxforddnb.com/view/article/108270"><i>Oxford Dictionary of National Biography</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://snl.no/Doris_Lessing"><i>Store norske leksikon</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.treccani.it/enciclopedia/doris-lessing"><i>Treccani</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.universalis.fr/encyclopedie/doris-lessing/"><i>Universalis</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.vle.lt/Straipsnis/doris-lessing"><i>Visuotinė lietuvių enciklopedija</i></a></li> </ul></div></li>
<li>Doris Lessing, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.monde-diplomatique.fr/2003/08/LESSING/10306">«&nbsp;Pleure O Zimbabwe bien-aimé&nbsp;»</a>, <i>Le Monde diplomatique</i>, 2003</li>
<li>Doris Lessing, «&nbsp;Censures&nbsp;», revue <i>L'Infini</i> <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;92, automne 2005, Gallimard.</li>
<li>Doris Lessing, «&nbsp;Écrire (son) autobiographie&nbsp;», revue <i>L'Infini</i> <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;100, automne 2007, Gallimard.</li>
<li>Camille François, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://cle.ens-lyon.fr/21042230/0/fiche___pagelibre/"><i>The modern child and Romantic monstrosity in Doris Lessing’s The Fifth Child</i></a></li>
<li>Anne-Laure Brevet, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://cle.ens-lyon.fr/81124711/0/fiche___pagelibre/">«&nbsp;<i>The shadow of the fifth</i>&nbsp;»: patterns of exclusion in Doris Lessing’s <i>The Fifth Child</i></a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2007/lessing/biographical/">Autobiographie</a> sur le site de la <a href="Fondation_Nobel" title="Fondation Nobel">fondation Nobel</a> (le bandeau sur la page comprend plusieurs liens relatifs à la remise du prix, dont un document rédigé par la personne lauréate —&nbsp;le <i>Nobel Lecture</i>&nbsp;— qui détaille ses apports)</li></ul>
<div class="navbox-container" style="clear:both;">



</div>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la littérature britannique</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail du théâtre</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la poésie</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la science-fiction</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail des femmes et du féminisme</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail du prix Nobel</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-10-20" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Doris_Lessing&amp;oldid=229925428">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>